Reklama
Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2
Co w duszy gra - Blog muzyczny Doroty Szwarcman Co w duszy gra - Blog muzyczny Doroty Szwarcman Co w duszy gra - Blog muzyczny Doroty Szwarcman

6.12.2017
środa

Emigranci grają emigranta

6 grudnia 2017, środa,

W tym roku przypadają 110. urodziny Romana Palestra – kompozytora przez wiele lat skreślanego przez PRL-owską cenzurę. W Filharmonii Narodowej mogliśmy właśnie usłyszeć część utworów, które znalazły się na poświęconej mu płycie wydanej ostatnio przez Warner Music Poland.

Tak jak na płycie, tak na koncercie wykonawcami byli Paweł Zalejski, prymariusz Apollon Musagète Quartett, jego żona, skrzypaczka austriacka Monika Hager-Zalejski, z którą tworzą Duo Viennese, oraz pianista Jakub Tchorzewski. Zalejski mieszka w Austrii, Tchorzewski we Włoszech. Roman Palester zaś dwa lata po II wojnie światowej wyjechał najpierw do Paryża, gdzie mieszkał przez parę lat, wreszcie od 1952 do Monachium, gdzie przez 20 lat był kierownikiem działu kulturalnego Radia Wolna Europa – stąd zapis cenzury na kompozytora. Dopiero w pięć lat po opuszczeniu przezeń tego stanowiska – w 1972 r. przeprowadził się na ostatnie lata do ukochanego Paryża, gdzie zmarł w 1989 r. – cenzura cofnęła zapis, ale przez ten czas o kompozytorze w Polsce zupełnie zapomniano, choć w latach międzywojennych był uważany za jednego z najwybitniejszych polskich twórców. Ciekawe, że nigdy nie przyjął obywatelstwa ani niemieckiego, ani francuskiego, do końca życia pozostał bezpaństwowcem. Jak więc mu się udało wpaść do kraju w 1983 r. na prawykonanie jednego ze swych (to był jedyny raz od czasu Wolnej Europy), to prawdziwa zagadka.

Muzyka Palestra, zwłaszcza ta późniejsza, jest niełatwa. Z początku był neoklasykiem i wtedy, można powiedzieć, pisał bardziej przystępnie; był też, jak część kompozytorów jego pokolenia, pod wpływem Karola Szymanowskiego, co słyszy się w wykonanym na koncercie (i obecnym na płycie) Tańcem polskim (właściwie można by rzec – góralskim) z baletu Pieśń o ziemi. Neoklasyczna, ale trochę pogłębiona i bardziej emocjonalna, jest Sonata na dwoje skrzypiec i fortepian, napisana przed samą wojną. Po wojnie Palester skręcił w stronę dodekafonii, choć było to już wówczas anachroniczne. Wariacje na fortepian z 1972 r. przypominają Berga. Dodekafoniczne są też nieco wcześniejsze Duety na dwoje skrzypiec.

Aby program nie był jednostajny, utwory Palestra zostały okolone dziełami innych kompozytorów. Nie jest łatwo znaleźć coś na dwoje skrzypiec i fortepian (jeśli nie jest opracowaniem innej muzyki – tak było w przypadku wykonanych na zakończenie koncertu Pięciu utworów Szostakowicza, będących fragmentami jego muzyki filmowej), ale Sonatę na ten skład napisał Bohuslav Martinů (jeszcze jeden emigrant) – powstała o siedem lat wcześniej niż analogiczne dzieło Palestra. Świetna muzyka, przypominająca trochę Strawińskiego, zwłaszcza z czasu Koncertu skrzypcowego. Bardzo lubię tego kompozytora, choć mało go znam, tak rzadko jest niestety grywany. Program uzupełniła jeszcze Pieśń Roksany, w której mogła się pokazać (z fortepianem) Monika Hager-Zalejski; jej mąż za to miał partię solową w Tańcu polskim Palestra. Małżeński duet istnieje już 11 lat; on jest zdecydowanie mocniejszą osobowością. Może wpływ na to ma fakt, że on jest prymariuszem znakomitego kwartetu, a ona muzykiem orkiestrowym (gra w filharmonii w Norymberdze). Ale oboje są rasowymi kameralistami.

Kategorie:

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 3

Dodaj komentarz »
  1. Wrocilismy z niesamowitego koncertu: Janine Jansen, Torleif Thedéen, Martin Fröst and Lucas Debargue grali Kontrasty Bartoka, Mity Szymanowskiego i Quatuor pour la Fin du Temps.
    https://www.youtube.com/watch?v=8zbP6cSsnhQ
    JJ wspaniala, ale M. Fröst co najmniej jej dorownal. Nie to, zeby dwaj pozostali jakos odstawali 🙂
    PS Urodziny dzis maja: M. Gorecki, N. Harnoncourt, D. Brubeck, I. Gershwin i J. C. Bach. Niezle, jak na jeden dzien 😉
    Pobutka, stosowna na srodek tygodnia: lagodna
    https://www.youtube.com/watch?v=SuND8p4dhos

  2. Jako kustosz spuścizny Palestra w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie pozwolę sobie tu zaanonsować kilka nowości roku jubileuszowego (obchodzonego w skali kraju dość nieśmiało – stara „klątwa” komuny okazała się porażająco trwała…). Wspomniane nagranie – w co uwierzyć trudno – to bodaj pierwsza, oryginalna, monograficzna płyta CD z muzyką Romana Palestra! Jeśli się mylę, proszę o poprawkę, ale znam tylko płyty z pojedynczymi utworami w różnych antologiach, jest też chyba Piąta w koncertowym nagraniu z Warszawskiej Jesieni. W tym roku uzupełnimy (piszę „my”, bo BUW wespół z Fundacją UW przy wsparciu MKiDN jest inicjatorem kolejnych przedsięwzięć) ją o aż dwie nowe pozycje: oddany i b. kompetentny propagator muzyki Palestra Jakub Tchorzewski wydaje płytę z muzyką na fort. solo (w tym z imponującą I Sonatą, będą też Wariacje, Passacaglia i Espressioni), zaś Apollon Musagète Quartett wyda krążek z kwartetami I i II (wraz z Drugim Karola).
    Ukażą się też (PWM, pod red. prof. Zofii Helman) bardzo ciekawe i literacko wartościowe wspomnienia Palestra Słuch absolutny (niestety, doprowadził je tylko do matury…) wraz ze szkicem wspomnień wojennych, uzupełnione korespondencją z okresu wojennego z rodziną Przypkowskich, którzy udzielali rodzinie kompozytora wsparcia i schronienia.
    Spiritus movens wielu palestrowych przedsięwzięć (i współpracownikiem wymienionych) jest p. Lech Dzierżanowski, który zdobył i brawurowo (w b. krótkim czasie) zagospodarował grant na kolejną płytę z zapomnianą muzyką wokalną. Znajdą się na niej Kołacze na chór i orkiestrę, Trzy wiersze Czesława Miłosza na sopran i orkiestrę kameralną i Listy do Matki na baryton i małą orkiestrę. Wykonawcami będą Orkiestra Akademii Beethovenowskiej pod dyrekcją Błażeja Kozłowskiego, Chór Filharmonii Krakowskiej oraz Iwona Hossa i Szymon Komasa.
    Bardzo się cieszymy, że prawie trzy dekady po śmierci Palester wreszcie zaczyna mieć jakąkolwiek dyskografię – jeszcze bardziej cieszylibyśmy się, gdyby miała rezonans i ciąg dalszy. Na odkrycie czekają rzeczy których skromna biblioteka nawet ze wsparciem zacnych fundacji nie udźwignie – symfonika, dzieła oratoryjne (bardzo ciekawe Requiem) czy „akcja sceniczna” Śmierć Don Juana do libretta Oskara Miłosza.

    Sporo o kompozytorze, wraz z wyborem jego pism (w tym audycji RWE) i przykładami muzycznymi utworów jest na poniższym portalu, zapraszamy!

    http://www.palester.polmic.pl

  3. Dzięki za dodatkowe informacje. Właśnie z Lechem Dzierżanowskim wczoraj rozmawiałam; mówił mi, że podobno Śmierć Don Juana z Warszawskiej Jesieni jest bardzo ładnie zarejestrowana telewizyjnie. Mnie to – pamiętam – jakoś znużyło.
    Prof. Helman też była na koncercie.

css.php