Reklama
Polityka_blog_top_bill_desktop
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot1
Polityka_blog_top_bill_mobile_Adslot2
Co w duszy gra - Blog muzyczny Doroty Szwarcman Co w duszy gra - Blog muzyczny Doroty Szwarcman Co w duszy gra - Blog muzyczny Doroty Szwarcman

18.09.2018
wtorek

Tam i z powrotem

18 września 2018, wtorek,

Mamy nową wspaniałą operę. Pokazano ją dotąd dwa razy na festiwalu Sacrum Profanum, który ją zamówił, ale miejmy nadzieję, że w przyszłości zaistnieje na scenach.

Ahat-ili, siostra bogów Aleksandra Nowaka do libretta Olgi Tokarczuk według jej książki Anna In w grobowcach świata, została wystawiona w sali teatralnej krakowskiego ICE w reżyserii Pii Partum z udziałem orkiestry AUKSO pod batutą Marka Mosia. Jeśli chodzi o stronę muzyczną, nie było lepszego wyboru.

Olga Tokarczuk napisała swą książkę na zaproszenie do międzynarodowego programu literackiego Mity. Wzięła na warsztat jeden z najstarszych w dziejach ludzkości: sumeryjski mit o bogini Inannie, która idzie do swej siostry Ereszkigal, władającej krainą umarłych. Chociaż jest boginią, sama umiera, ale, by ją ratować, udaje się tam jej partner Dumuzi, a po jej powrocie na ziemię i rozpaczy za Dumuzim rusza tam jej ludzka towarzyszka Ninszubur, by jego z kolei zastąpić, wcześniej jeszcze apelując do trzech bogów-ojców. Zejście do piekieł powtarza się w mitologiach – mamy choćby mit o Demeter i jej córce Korze albo o Orfeuszu wyprowadzającego z Hadesu Eurydykę. Mit ten jest obrazem odwiecznej tęsknoty, by przezwyciężyć śmierć.

Opera Nowaka i Tokarczuk nie jest jednak ani prostym przeniesieniem mitu, ani książki. O Nowaku można już powiedzieć, że jest niezwykle utalentowanym twórcą operowym – pokazana 8 lat temu w Operze Narodowej Sudden Rain była jeszcze tego nieśmiałą zapowiedzią, w pełni już ukazał swój talent w Space Opera, wystawionej swego czasu w poznańskim Teatrze Wielkim. To dzieło, które usłyszeliśmy w Krakowie, jest dziełem dojrzałym, znakomicie skonstruowanym formalnie: wyłania się niemal z nicości, by później rozwinąć się w istne falowanie emocji. Można powiedzieć, że jest to muzyka na swój sposób eklektyczna – pojawiają się w niej nawet czasem fragmenty prawie tonalne, zawsze jest to jakoś uzasadnione w treści. Wspaniała instrumentacja. No i soliści-śpiewacy mają pole do popisu.

Postacią tytułową jest śpiewaczka do zadań specjalnych – Joanna Freszel, jej mroczną siostrą – Ewa Biegas. Współczująca Ninszubur – to Urszula Kryger, przebrana nie do poznania (niezbyt twarzowo zresztą), a Dumuzim jest Jan Jakub Monowid, znakomity zwłaszcza w scenie z Ereszkigal. Muszą śpiewać w różnych językach: głównym językiem opery jest angielski (kompozytor wyjaśnia, że to dlatego, że dobrze się w nim śpiewa, a ponadto to dziś lingua franca), ci, którzy schodzą do podziemi, rozmawiają po akadyjsku, a trzej bogowie ojcowie (Łukasz Konieczny, Bartłomiej Misiuda, Sebastian Szumski) – w trzech językach chrześcijaństwa: po starogrecku, łacinie i starocerkiewnosłowiańsku.

Jedno, co odstaje od poziomu, to scenografia – pominąwszy powoli obracające się koło wymyślone przez reżyserkę Pię Partum, to jakieś nieforemne białe balony wiszące nad sceną, na których wyświetlane są czarnobiałe filmy pokazujące współczesne życie codzienne: plac zabaw dla dzieci, ulicę z wiaduktem i samochodami… Ani to estetyczne, ani uzasadnione. Kostiumy też nie są najszczęśliwsze. Jednak po jakimś czasie tego się nie zauważa, zostaje muzyka i tekst.

Przed spektaklem było spotkanie z twórcami. Olga Tokarczuk opowiadała, jak bardzo spodobała jej się forma opery, choć pisanie libretta było dla niej ciężkim zadaniem, bo nie lubi dialogów, uważa, że więcej przekazujemy sobie językiem ciała, milczeniem, niedopowiedzeniami. Jednak podoba się jej, że w operze może być patos, ale i humor.

Nowak podkreślił, że dla opery dziś jedynym ratunkiem jest mocny tekst, dzięki któremu muzyka wzbudza rezonans. Znał wcześniej inne książki Tokarczuk, ta go zaskoczyła swoją surowością i chłodem. Mity, powiada, oddziałują na wyobraźnię, ale nie na emocje, a opera jest gatunkiem emocjonalnym. Jednak przekonały go słowa Olgi, że przez ten projekt poczuła się wepchnięta w jakiś odwieczny, płynący nurt. Muzyka jest kalkulacją, ale w pewnym momencie trzeba wyłączyć procesy intelektualne i racjonalne. Opera jest przede wszystkim narracją, a także prowadzeniem emocji, muzyka musi wciągać i być w zgodzie z tekstem. I tak właśnie jest w tym wypadku.

Praca nad dziełem trwała trzy lata, nad spektaklem – 12 dni. Był filmowany, ma to ponoć pokazać TVP Kultura. Ale telewizja nie jest w stanie przekazać odbioru na żywo, więc należy życzyć temu dziełu kolejnych wystawień.

Spektakl był zakończeniem festiwalu Sacrum Profanum – bardzo żałuję, że nie mogłam zobaczyć z niego więcej (poza jeszcze znakomitym koncertem Arditti Quartet), bo program był naprawdę ciekawy. Za dużo dzieje się tej jesieni.

Kategorie:

Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_mobile
Reklama
Polityka_blog_bottom_rec_desktop

Komentarze: 16

Dodaj komentarz »
  1. A będzie PK na „Guru” w Szczecinie?

  2. Pani Kierowniczko, zmarl Piotr Lachert.

  3. @Robert2, właśnie miałam zapytać też o to 🙂

  4. Reklama
    Polityka_blog_komentarze_rec_mobile
    Polityka_blog_komentarze_rec_desktop
  5. O 🙁 Szczególna to była postać. Pianista, kompozytor, pedagog, performer, literat, jednym słowem – człowiek-orkiestra. Odchodzą barwne osobowości…

    Robert2, Maatat – niestety nie jestem w stanie przyjechać do Szczecina – do 30 września włącznie jestem kompletnie uziemiona (Warszawska Jesień, Szalone Dni Muzyki). Może 2 października – do tej pory pewnie będzie wiadomo, czy warto 😉

    Dziś prosto z Krakowa trafiłam na II etap wokalny – prawie sami Polacy, ale za to poziom wysoki, ciekawe. Finały w czwartek, a dziś o 18. rozpoczynają się dwudniowe finały skrzypiec.

  6. Szkoda, bo, szczerze mówiąc, liczyłem, że PK podpowie czy warto 😉

  7. Powieść Tokarczuk znakomita, zachęcam do przeczytania (objętościowo niewielka, ale esencjonalna), opera w warstwie muzycznej nie zawiedzie, mam nadzieję, o libretto jestem spokojny.

  8. Dzień dobry,
    pozwolę sobie wystąpić w obronie tej wizji reżysersko-scenograficznej. Myślę, że ma ona duży potencjał, którego tutaj nie udało się do końca zrealizować z przyczyn czasowo-technicznych.
    Wielkie, zardzewiałe koło powinno obracać się w całkowitej, kosmicznej ciemności. Jego obręb powinien być rozmyty, wyłaniający się z czerni. Nad kołem powinien majaczyć niewyraźny, blady kształt, jak chmura albo jakaś bliżej nieokreślona tkanka, z której wyłaniają się obrazy życia płynącego na ziemi. Postaci na kole powinny sprawiać wrażenie to ulegających bezwzlędnej sile obrotu koła, to podejmujących z nim beznadziejną walkę. Orkiestra powinna być zupełnie niewidoczna.
    Tutaj nie udało się chyba wystarczająco odrealnić tych elementów scenografii. A przede wszystkim, siłą rzeczy, z braku kanału, orkiestra trochę zdominowała obraz. Ale wydaje mi się, że przy spełnieniu wyżej opisanych założeń ta wizja jest spójna, piękna i mocna.
    Pozdrawiam serdecznie,
    Alek Nowak

  9. Piotr Lachert 🙁

  10. @PK, szkoda, a jeśli moje nieprofesjonalne odczucia komuś się przydadzą, to napiszę kilka słów o tej operze, gdyż będę mogła jej wysłuchać 29 września…

  11. @ Alek Nowak – witam i gratuluję jeszcze raz 🙂 To, co Pan opisuje, to już ma ręce i nogi, ale tak się niestety nie stało. Może też gdyby ów „niewyraźny, blady kształt”, który jednak po wejściu do sali widzieliśmy wyraźnie jako owszem, nieforemny, ale jakiś dziwaczny balon, był z początku dla nas niewidoczny (do czego trzeba byłoby kurtyny), to wrażenie byłoby inne. Kanał też by się przydał, choć obraz orkiestry chyba jednak nie dominował – widownia była amfiteatralna. Tym bardziej więc życzę, by to dzieło pokazano kiedyś w prawdziwym teatrze.

  12. @ Maatat – bardzo proszę 🙂

  13. No tak, trudno się nie zgodzić co do „balonu”… Mam nadzieję, że będzie okazja żeby go dopracować.
    Za miłe słowa bardzo dziękuję!

  14. A ja nie wysłucham, jednak i bez tego mam jedną (!) refleksję. Pojawiają się fragmenty prawie tonalne i trzeba się z tego tłumaczyć. W operze. No cóż. Kiedyś posłuchałem sobie opery uważanej przez uczonych za pierwszą w dziejach gatunku i wszystko było fajnie, narracja, akcja, przekaz, teatr jak należy, tylko po zakończeniu nie umiałem sobie przypomnieć żadnego fragmentu muzyki i nadal nie umiem, prędzej rozpoznam po tekście. Może się nie znam, ale mam wrażenie, że kółeczko się zamknęło i jeśli nie pojawi się geniusz, jak przeszło 400 lat temu się pojawił, to jesteśmy w… no, w czymś mało sympatycznym. 😎

  15. @Maatat,
    i ja bardzo proszę o wrażenia. Wprawdzie można tej opery posłuchać z nagrania na YT, ale jestem ciekaw przede wszystkim jak wypadło na scenie. Bo temat jakoś tak dziwnie mi się trochę rymuje z aktualną polską rzeczywistością społeczno-polityczną

  16. Jak się chce, to kurtyna jest, więc pod mianem „prawdziwy teatr” Pani Kierowniczka rozumie zapewne samoistną „świątynię sztuki”. Metafizyka 🙂

    http://www.icekrakow.pl/sale-do-wynajecia/sala-teatralna

  17. Droga Pani Redaktor ,
    Wypatruję Pani obecności na koncercie, bo mam gwarancję przeczytania doskonałej recenzji. I tym razem nie zawiodłam się -szczególnie ,nie ukrywam, z satysfakcją czytając Pani opinię dokładnie pokrywającą się z moją. Uproszczona inscenizacja opery zawsze grozi niewypałem. Należało wystawić ją jako oratorium może motet. Sama muzyka wystarcza w tym przypadku w zupełności, a naprawdę jest zachwycająca.
    Dziękuję za wzruszenia .które dzięki Pani są moim udziałem. Gratulacje dla twórców i wykonawców.

css.php